सवयींचे कैदी

भूतलावर असणाऱ्या प्रत्येक प्राण्याला स्वतंत्रता पसंद आहे. पिंजऱ्यामध्ये कैद असलेला कोणताही प्राणी आनंदी असू शकत नाही. भारताचा ही स्वतंत्रता दिवस आपण आज ही साजरा करतो कारण ह्या दिवशी भारत इंग्रजांच्या गुलामीतून मुक्त झाला. बाह्य जगामध्ये सर्वांनाच स्वतंत्र राहणे आवडते. विचारांची, वागण्याची, मते मांडण्याची आणि सर्वोपरी जगण्याची स्वतंत्रता सर्वाना हवी. आज ही स्वतंत्रता आपल्याकडे आहे. पण खरच आपण स्वतंत्र आहोत?
काही वर्षांपूर्वी मनुष्याला वेळेची, नात्यांची, समाजाची बंधने होती. पण आज ह्या सर्वांवर ही मात करून रात्रीचा दिवस व दिवसाची रात्र करून मानव धनार्जन करीत आहे. ज्या व्यक्तींबरोबर सुख-दुःखामध्ये साथ देऊ अशी अग्निसाक्ष दिली त्यांना ही सोडण्याची स्वतंत्रता मिळाली आहे. पण अश्या स्वतंत्र मनुष्याला गुलाम बनवणाऱ्या त्याचाच सवयी आहेत. आज मानव स्वतःच्या सवयींचा कैदी झाला आहे. ही कैद दिसून येत नाही. पण मन-बुद्धीला डांबून ठेवणारी आहे. ह्या सवयी म्हणजेच मनुष्याचा दुसरा स्वभाव ज्याला second nature ही म्हटले जाते. कोणाला सिगरेट, दारू, विडी, तंबाखू ह्यांचे व्यसन लागते तर कोणाला चहा, चोकलेट, कुरकुरे, गोड पदार्थ खाण्याची ही सवय असते. ते खाल्याशिवाय त्यांना चुकचुकल्या सारखे वाटते. मग ते मिळवण्यासाठी एखादी चोरी किवा लपून चापून ही चुकीचे कार्य करावे लागते. अशा सवयींचे गुलाम आपण सर्वच आहोत.
आपण सवयीनुसार जगणारे प्राणी आहोत. सवय हे आपल्या अचेतन मनाचे कार्य आहे. पोहणे, सायकल चालवणे, नृत्य करणे या गोष्टी शिकत असताना त्याचा वारंवार सराव तोपर्यंत करतो जोपर्यंत त्या कार्याच्या सुस्पष्ट खुंना किवा त्याचे ठसे आपल्या अचेतन मनावर उमटत नाहीत. अचेतन मन त्या कृत्याचा सवयींच्या रुपात ताबा घेते. चांगल्या किवा वाईट सवयी निवडण्याची स्वतंत्रता सर्वांनाच आहे. जर आपण ठराविक काळ वाईट विचार केला वा वाईट कृती केली तर तसा विचार वा कृती करण्याची सवय आपल्याला जडते व त्या कृत्याची पुनरावृत्ति करण्यास आपण भाग पडतो.
व्यक्तीने कोणतीही सवय स्वतःला लावून घेतली तर ती सवय त्याचा पाठलाग करत राहते आणि हे फक्त ह्या जन्मी नाही परंतु दुसऱ्या जन्मी ही ती सवय आपले कार्य करते. नवभारत टाइम्स मध्ये ३० जून १९६८ ला पुनर्जन्मावर एक सत्य घटना प्रकाशित करण्यात आली होती. कृष्ण किशोर आणि कृष्ण कुमार दोन जुळी मुले जन्माला आली. दोघांचे एकमेकांवर खूप प्रेम होते. एकदा कृष्ण किशोरला आई विचारते की तू कृष्ण कुमारवर इतके प्रेम का करत ? तेव्हा तो उत्तर देतो की ‘ तो पूर्वजन्मामध्ये माझा रसोईया होता. आणि तो हे ही सांगतो की मला ह्या घरचे जेवण आवडत नाही कारण मी ज्या घरी राहायचो तिथे खूप स्वादिष्ट जेवण बनवले जायचे. छान-छान मिठाई बनवायचे. माझ्याकडे एक बंदूक, दोन कार आणि एक मोठे घर ही होते. त्या घरामध्ये माझी पाच मुले आणि पाच सुना ही राहायच्या. माझे नाव ‘ पुरुषोत्तम ’ होते. एकदा त्याने आपल्या आईकडे मिठाई मागितली तेव्हा त्याला साखर दिली गेली. साखर पाहून तो डिश फेकून देतो व जोरजोरात रडू लागतो व बोलू लागतो की ‘ मला जर माझ्या घरी घेऊन नाही गेले तर मी मरून जाईन.’ ह्यावर त्याची आई व काका शोध घेऊ लागतात की मुलगा जे बोलतोय ते खरंच आहे का ? ह्या सर्व गोष्टीचा पाठपुरावा केल्यावर मुलाच्या सर्व गोष्टी खऱ्या ठरतात.
पूर्वजन्माची रसगुल्ला (मिठाई) खाण्याची सवय इतकी पक्की आहे की ह्या जन्मामध्ये हे मिळत नाही म्हणून कृष्णकिशोर दुःखी आहे. पूर्वजन्माची श्रीमंती आजच्या गरीब घरातील वस्तुस्थितीला स्वीकारू शकत नाही. एखादा खाण्यापिण्या चा संस्कार ही आत्म्याला दुसऱ्या जन्मामध्ये सतावू शकतो म्हणून आपल्याला जर अशा काही सवयी असतील तर जरूर सोडाव्या.
तात्पर्य असे की तो पदार्थ, वस्तू जर मिळाली नाही तर आपण कासावीस होतो, दुःखी कष्टी होतो. म्हणून अश्या सवयींच्या कैदेतून स्वतःला मुक्त करावे. आज सर्वत्र आपण बघतो की मद्यासक्तीने मनुष्याचे जीवन विस्कळीत झाले आहे. कुटुंब, नोकरी, शरीर सर्वांनाच गमावून बसला आहे. मद्यासक्तीची सवय व्यक्तीला मरणाच्या घाटापर्यंत घेवून जाते. तिथुन परत येण्याची शक्ती सगळ्यांकडे नसते. सवयींचे गुलाम बनल्याने स्वतः दुःखी व कुटुंबीय ही दुःखी होतात. म्हणून अश्या सवयींच्या पाशातून मुक्त होण्याची तयारी करावी.
एखादी सवय जडली तर त्यातून मुक्त होण्यासाठी सर्वप्रथम मनाची प्रबळ इच्छा हवी. मनाला सकारात्मक सवय लावण्यासाठी सतत प्रयत्नशील राहण्याची क्षमता वाढवावी. तेव्हाच आपण जुन्या सवयींना सोडण्यात यशस्वी होऊ. त्या पदार्थाची तलब जेव्ह्या मनाला कमजोर करू पाहिलं तेव्हा स्वतःशी शक्तिशाली संवाद करा, मनाला प्रेमाने समजावण्याचा प्रयत्न करा. मनाला एखाद्या चांगल्या कामामध्ये गुंतवण्याचा पर्यंत करा. असे रोज त्या चुकीच्या सवयींना postpone करत गेले तर नक्कीच आज नाही तर उद्या आपण सफल होऊ.

Continue Reading

जसे कराल तसे भराल

‘जसे कराल तसे भराल ’ हा कर्माचा अटळ सिद्धांत आहे परंतु प्रत्यक्ष व्यवहारात आपला अनुभव असा की जो माणूस न्याय-नीती-धर्माने वागत असतो, त्याला जीवनात खूप दुःखे भोगावी लागतात. उलट अधर्म अनीतीने वागणारे, काळाबाजार आणि तस्करी करणारे, जीवनात मौज-मजा करत असतात. गाडी, बंगला इत्यादी सर्व तऱ्हेच्या सुखसोयी यांची त्यांच्या जीवनात रेलचेल असते.
हे सतत पाहिले की परमेश्वरावरील आपली श्रद्धा डळमळू लागते व वाटते की कर्म सिद्धांत ही एक भ्रामक कल्पना आहे आणि म्हणून आपण ही अनीती अथवा अन्य अधर्माने पैसा मिळवण्यास प्रेरित होतो. परंतु आपला हा फार मोठा गैरसमज आहे. नेहमी पुण्याचे फळ सुख व पापाचे फळ दुःखच असते. असे असता काही वेळा पाप करणारा माणूस आपल्याला सुख-समृद्धीत वावरताना दिसतो, ते त्याच्या सांप्रतच्या पापकर्माचे फळ नसून त्याने पूर्वी त्याने पूर्वी केलेली काही पुण्य कर्मे त्यांच्या संचितात जमा असतात, ती आता परिपक्व होऊन सांप्रत त्याला सुखरूपी फळे देत असतात आणि सध्या तो करीत असलेली पापकर्मे त्याच्या पूर्व पुण्याईचा जोर असल्याकारणाने फळ दिल्याविना त्याच्या संचितात जमा होऊन राहतात आणि पूर्व पुण्याईचा जोर ओसरताच प्रालब्ध बनून त्याच्यासमोर उभी ठाकतात. पूर्व पुण्याईचा जोर असेपर्यंत पाप कर्मे
माणसाला आपला प्रभाव दाखवू शकत नाहीत.
संत कबीर म्हणतात
‘ कबीरा तेरा पुण्यका जब तक रहो भंडार ।
तब तक अवगुण माफ है, करो गुनाह हजार ।।
एकदा दोन व्यक्ती रस्त्यावरून जात होत्या. त्यामध्ये एक खूप चालाख तर दुसरा इमानदार होता. चालता-चालता त्यांना रस्त्यामध्ये एक पाकीट पडलेले दिसते. त्याने ते पाकीट उघडून बघितले, त्यात १,०००/- रुपये होते. इमानदार व्यक्ती हे सगळे बघत होता. चालाख व्यक्ती म्हणतो की आपण दोघांनी या पाकीटाला बघितले आहे म्हणून ह्याची अर्धी-अर्धी वाटणी करूया. इमानदार व्यक्ती म्हणतो, ‘ ज्याचे हे पाकीट आहे, कदाचित त्याचा आज वेतनाचा दिवस असेल, घरी जाताना चुकून रस्त्यात पडले असेल. जेव्हा त्याला हे समजेल, बिचारा खूप दुःखी होईल. कदाचित त्याने पोलिसांकडे तक्रार केली असेल. जर त्याला हे पाकीट मिळाले तर तो खूप खुश होईल. किती त्याचे आशीर्वाद मिळतील.’ ह्यावर चालाख व्यक्ती म्हणतो, ‘ बघा बुवा, हे आपल्या नशिबामध्ये होते म्हणून त्याचे पाकीट पडले असेल. नाहीतर आत्तापर्यंत ह्या रस्त्यावरून कितीतरी लोक गेली, त्यांना का नाही हा बटवा दिसला. आपल्या नशिबात होते म्हणून तो आपल्याला दिसला. ह्याला प्रसाद समजून स्वीकार करायला हवे. जर आपण पोलीस स्टेशनला हे जमा केले आणि त्या व्यक्तीच्या नशिबातच नसेल तर पोलीस आपापसात वाटून खातील. त्याला तर मिळणार नाही. आणि असं पण आपण चोरी थोडी केली आहे. आपल्याला तर हे असेच मिळाले. ह्या पाकीटामध्ये त्याचा पत्ता पण नाही, जे आपण त्याला परत करू. म्हणून माझा तर विचार आहे की ह्या पैशांना आपण वाटून घेऊ. जर तुला नसेल घ्यायचे तर मी हे सर्व पैसे घ्यायला तयार आहे.’ इमानदार व्यक्ती बोलतो की ‘ नाही, मला हे पैसे नको.’ चालाख व्यक्ती ते सर्व पैसे आपल्याकडे ठेवतो. जसे दोघ पुढे जातात, इमानदार व्यक्तीच्या पायामध्ये जोरात काटा रुततो. चालाख व्यक्ती लगेच टॉन्ट मारतो, ‘ बघितलं खूप इमानदारीच्या गोष्टी करतोस ना म्हणून तुझ्या पायात काटा रुतला. बेईमानीसे जिओ तो पर्स मिलेगा हाच दुनियेचा हिशोब आहे.’
काही देवता आकाश मार्गाने जात होते. ते हे सर्व काही दृश्य बघतात आणि आपापसात चर्चा करतात की ‘ हे काय चाललंय ? चालाख व्यक्तीला बटवा मिळतो आणि इमानदार व्यक्तीला काटा टोचतो. वाटते की चित्रगुप्ताच्या हिशोबामध्ये काहीतरी गडबड आहे. सगळे जण लगेच ईश्वराकडे जातात आणि सांगतात की आम्ही भूतलावर विचित्र दृश्य बघितले. असे वाटते की चित्रगुप्ताच्या हिशोबामध्ये गडबड आहे. ईश्वर सांगतो की, ‘ चित्रगुप्ताच्या हिशोबामध्ये गडबड होऊच शकत नाही.’ तेव्हा देवता बघितलेले दृश्य ईश्वराला सांगतात. देवतांच्या संतुष्टीसाठी ईश्वर चित्रगुप्ताला बोलावतात आणि दोघांच्या कर्माच्या हिशोबाची वही आणायला सांगतात. जेव्हा दोघांची हिशोब वही बघितली तर असे आढळून येते की आटा जो चालाख व्यक्ती आहे तो पाहिले खूप इमानदार होता आणि त्याच्या इमानदारीच्या फलस्वरूपामध्ये खूप मोठी प्रालब्ध मिळणार होती. त्याने चांगले कर्म केले होते, इतकी इमानदारी होती की त्याच्ये भले मोठे भाग्य प्राप्त होणार होते. पण ते भाग्य प्राप्त होण्याआधी त्याची अंतिम परीक्षा त्याच्यासमोर आली. ह्या परीक्षेमध्ये मात्र त्याचे धैर्य समाप्त होते आणि तिथून त्याच्या जीवनाचा मार्ग बदलतो आणि तो बेईमानीचा रस्ता अवलंबतो. हा चुकीचा रास्ता निवडल्याने ती प्रालब्ध कमी होता-होता इतकी कमी होते की फक्त त्याला १,००० /- रुपये मिळतात. ज्याच्या साठी तो बोलतो की हे मला नशिबाने प्राप्त झाले आहे. आणि जेव्हा इमानदार व्यक्तीचा हिशोब बघितला तेव्हा असे आढळले की तो पाहिले खूप चालाख होता, त्याच्या ह्या कर्मामुळे त्याला मोठ्यात मोठी शिक्षा मिळणार होती. परंतु शिक्षा मिळण्याआधी एकदा सुधारण्याचा लास्ट चान्स त्याला दिला. त्याने तो मोका घेतला. तिथून त्याने आपले जीवन सुधारले आणि खूप सुंदर इमानदारीने जीवन जगणे सुरु केले. त्याची शिक्षा कमी होता होता फक्त एक काटा टोचण्या इतकीचं उरते. त्याला जो काटा टोचला तो त्याच्या इमानदारीचे फळ नसून पूर्वीच्या चालाखीच्या जीवनाची शिक्षा होती. त्याला तेवढीच शिक्षा मिळणे बाकी होते. आणि चालाख व्यक्तीला जे हजार रुपये मिळाले ते त्याच्या बेईमानीचे नाही परंतु इमानदारीने पुण्य जमा होते त्याची प्राप्ती आहे.
या जन्मी न्याय-नीतीने वागणारी कित्येक माणसे दुःख-दारिद्रयात पिचत असताना दिसतात. त्याचे कारण वर म्हटल्याप्रमाणे त्यांची पूर्वकृत दुष्कृत्ये आता आपला प्रभाव दाखवीत असतात. त्यांची या जन्मातील सत्कृत्ये कालांतराने या वा पुढील जन्मी त्यांना सुख-सुमृद्धी देणारच यात तिळमात्र ही संदेह नाही कारण कर्म-कायदा हा एकमेव कायदा आहे ज्यात अणू-रेणू त्रुटी नाही, म्हणून प्रत्येकाने वर म्हटल्याप्रमाणे जगात काही तात्कालिक विपरीत असे प्रत्ययाला आले तरी कर्म-सिद्धांत कायद्यावर आपला शंभर टक्के विश्वास ठेवावा आणि निर्धारपूर्वक न्याय-नीतीचा सच्चाईचा राजमार्ग स्वप्नातही सोडू नये.

Continue Reading

पालकत्व

ह्या छोट्याश्या आयुष्यामध्ये आपल्याला अनेक नाती मिळाली. प्रत्येक वळणावर त्या नात्यांची सोबत हवीहवीशी वाटणारी. पण ह्या सर्व नात्यांना सांभाळणे, त्यांना आनंदी ठेवणे म्हणजे तारे वरची कसरत. आपली जवळची वाटणारी नातीच आपल्याला हसवून आणि रडवून जातात. पण आज सर्वात जास्त मोह असलेल नातं ‘पालक आणि बालक’ हे नातं तणावाचे कारण बनले आहे. ह्या कोरोंना काळामध्ये मुलांच्या भविष्याला घेऊन सर्व पालक चिंतित आहेत. फक्त भविष्य नाही पण आज ह्या नात्यामध्ये जो दुरावा वाढत चालला आहे त्यामुळे ही चिंता वाढत चालली आहे. प्रत्येक पालकांच्या तोंडातून हे शब्द ऐकायला मिळतात की ‘ आजची मुलं म्हणजे…. ’. खरंच का ही मुलं इतकी धुमाकूळ घालतात की आपल्याला त्यांना सांभाळणं इतकं कठीण होऊन जातं?
आज ‘parenting’ हा विषय थोडासा किचकट झाला आहे. आपल्या मुलांना बघताना कदाचित आपल्याला आपले बालपण, विद्यार्थी जीवन आठवतं असेल तेव्हा मनात नक्कीच हे वाक्य बोलत असू की ‘आमच्या वेळी तर असं असायचं, आम्ही तर असं करायचो.. ..’ पण तो काळ वेगळा होता आणि आज काळ बदलला आहे. त्यामूळे आपल्याला त्यांची मानसिकता समजून घेण्याची आवश्यकता आहे. आपली मुलं अशी का वागतात ह्या प्रश्नाचे उत्तर आपल्याला जाणून घ्यावे लागेल कारण ते आज असे झाले आहेत, त्या पाठीमागे बरीचशी कारणे असू शकतात. त्या कारणांना समजून घ्यावे लागेल.
आयुष्याचा प्रवास हा फक्त शरीराचा नाही पण आत्म्याचा आहे. आई आणि बाळाचा संबंध ते जन्माला येण्या पूर्वीपासूनचा आहे. म्हणून मुल गर्भा मध्ये असतानाच आपण त्यावर संस्कार घडवण्याकडे लक्ष्य देतो. पण हे संस्कार त्या शरीरावर नाही पण त्या आत्मावर केले जातात. कारण प्रत्येकाचा प्रवास हा वेगळा आहे. पूर्व जन्मामध्ये ते कोण, कसे होते हे आपल्याला माहीत ही नाही पण आज ते आपल्या कुटुंबाचा सदस्य होत आहेत म्हणून त्यांना चांगले संस्कार देणं ही आपली जवाबदारी आहे असं आपण समजतो. त्यासाठी आपण शरीराची आणि मनाची ही काळजी घेतो. गर्भात असताना पासून त्याचाशी गप्पा मारतो. ह्या सर्व गोष्टी आपण आपल्या सर्वच मुलां बरोबर करतो तरी सुद्धा सर्वांच्या सवयी, आवड वेगवेगळ्या कारण ती मूलं आपल्या बरोबर पूर्व जन्माचे संस्कार घेऊन आले आहेत. ह्या जन्मी त्यांना घडवण्याची जवाबदारी आपल्याला मिळाली आहे. म्हणून सर्व प्रथम आपलं बाळ जसं आहे तसं त्याला आपण स्वीकार करावे. आज आपण सहज बोलून जातो की आज कालची मुलं ऐकत नाहीत, नीट उत्तर देत नाहीत, बोलत नाहीत.. .. खूप साऱ्या उणिवा आपण बघत राहतो. पण जेव्हा ते लहान होते तेव्हा प्रत्येक गोष्ट येऊन सांगायचे तेव्हा आपण ऐकतही होतो. पण हळूहळू आपण ही त्यांना गप्प करायला सुरुवात केली किंवा त्यांच्या छोट्याशा चुकींवर ओरडायला सुरुवात केली, मग त्यांनी ही सांगणं बंद करणे चालू केले. कोणतीही गोष्ट अचानक होत नाही. त्याची सुरुवात कुठून तरी झालेली असते. ते समजायला थोडासा वेळ लागतो. म्हणून थोडासा मुलांच्या मानसिकतेचा अभ्यास करून त्यांना समजून घ्या. उणिवा दाखवा, समजवाही प त्याची रीत थोडी बदलून बघा. चुका सांगण्या आधी त्यांची विशेषता त्यांना सांगून, त्यांचा स्वमान वाढवून मग त्यांना कुठे परिवर्तन करण्याची गरज आहे ते सांगा. नक्कीच ते आपलं ऐकतील.
प्रत्येक मुलाची क्षमता ही वेगळी असते. म्हणून त्यांची तुलना कोणाबरोबर करण्याची चूक कधी करू नका कारण ती सवय जर आपण स्वतःला किंवा त्यांना लावली तर कधीच त्यांचा मानसिक विकास करू शकणार नाहीत. मित्र मैत्रिणी किंवा भावंडांमध्ये जर तुलना करत राहिलो तर त्या मुलांना सुद्धा तशीच सवय लागेल. जिथे तुलना आहे तिथे स्पर्धा सुरू होते. comparison ने competition चा जन्म होतो. मुलांना एखादी गोष्ट शिकवत असताना ही आपण त्याला सांगतो की ‘बघ ह्याला कसं पटकन समजला तुला का येत नाही?’ नकळत आपण त्यांच्या मनात हीन भावना निर्माण करतो. हळूहळू ही तुलना प्रत्येक ठिकाणी सुरू होते. कपडे, वस्तु, मार्क्स, नोकरी, बँक बॅलेन्स, .. .. . मग जीवनात यश ही त्या तुलनेच्या आधारावर मापले जाते ते वास्तविक चुकीचे आहे. जर आपण मुलांमध्ये तुलना करत राहिलो तर मुलं ही आपल्या आई वडलांची तुलना मित्र मैत्रिणी च्या आई बाबांशी करायला लागतात. आणि हेच कधी कधी वादाचे कारण बनते. जसं आपण आपल्या क्षमते नुसार मुलांच्या गरजा भागवतो तसेच मुलंही आपल्या क्षमतेनुसार त्याची प्रगती करतात ही समज आपण नेहमी ठेवावी. छोट्या छोट्या गोष्टींनी गैरसमज वाढतात व तेच नात्यांमद्धे दुरावा निर्माण करतात.
संबंध हे काचे सारखे असतात, एकदा का चीर गेली की मग त्याला घालवण्यासाठी खूप कष्ट करावे लागतात. म्हणून स्वीकार भाव वाढवून स्पर्धा आणि तुलना ह्या पासून दूर राहून मुलांची पालना करा. विश्वासाचे नाते निर्माण करा. तेव्हा त्यांना आपल्या सर्व अपेक्षा पूर्ण करण्याचे बल मिळेल व एक गोड संबंध निर्माण होईल.

Continue Reading

मिसिंग टाइल थेरपी

मनाचा आढावा घेणारे आपले मानसशात्रज्ञ नेहमीच आपल्याला स्वतः चा शोध घ्यायला शिकवतात. कदाचित आपण कधी तितके स्वतः चे परीक्षण आजवर केले ही नसू पण त्यांनी अनेक प्रयोगा द्वारे त्याची जाणीव करून दिली आहे. आज त्यांनी केलेला असाच एक प्रयोग तुमच्या समोर मांडत आहे. हा एक सुंदर मेसेज मला पाठवला होता, त्यात खूप काही शिकण्या सारखं आहे म्हणून आज शेअर करीत आहे. मानसशास्त्रामध्ये एक प्रसिद्ध सिद्धांत आहे, मिसिंग टाईल्स फिलॉसॉफी! काही मानसशास्त्रज्ञांनी एकत्र येऊन एक प्रयोग केला, एका नव्याकोऱ्या, अलिशान, चकचकीत आणि देखण्या हॉटेलचा शुभारंभ होता, आतुन बाहेरुन, ते हॉटेल अतिशय भव्यदिव्य आणि सुंदर होते. त्या हॉटेलच्या डिझाईनवर, बांधकामावर आणि तिथल्या फर्निचरवर पाण्यासारखा पैसा ओतण्यात आला होता. हॉटेलच्या उदघाटनाच्या कार्यक्रमाला हजारो लोकांना आमंत्रण दिले गेले होते, पण एक प्रयोग म्हणुन ह्या उदघाटनाच्या कार्यक्रमाचा वापर करण्याचे मानसशात्रज्ञांनी ठरवले. त्यांच्या सांगण्यावरुन हॉटेलच्या रिसेप्शन मध्ये पोहोचल्याबरोबर दिसणारी, अगदी समोरच्या भिंतीवर लावलेल्या सुंदर टाईल्सच्या डिझाईनमधली एक टाईल, मुद्दामहुन बाजुला काढुन ठेवण्यात आली. आता एक वेगळीच गंमत सुरु झाली, हॉटेलमध्ये येणारा प्रत्येक पाहुणा त्या हॉटेलचे सौंदर्य पाहुन हरखुन गेला खरा, पण आल्याबरोबर काही क्षणात त्याचे लक्ष मिसिंग टाईलकडेच वारंवार जाऊ लागले. शेकडो लोकांनी एकमेकांना ती मिसिंग टाईल दाखवली, त्याच्यावर चर्चा केली, ही टाईल बसवायची राहीली का? का ती बाजुला गळुन पडली? ह्यावर तावातावाने वादविवाद झडू लागले. हॉटेल मालकाच्या ह्या एका निष्काळजीपणा मुळे हॉटेलच्या सौंदर्याला गालबोट लागले आहे, असेही शेकडो जणांनी बोलुन दाखवले. एवढेच नाही, त्या हॉटेलमध्ये आल्यावर पाहुण्यांना कसे वाटले, ह्याविषयी पाहुण्यांना फिडबॅक भरुन द्यायचा होता, त्यामध्ये बहुतांश जणांनी अगदी थोडक्यात हॉटेलची डिझाईन, तिथले इंटेरीअर, तिथले लॅंडस्केपींग आणि तिथल्या महागड्या कलाकुसरीच्या वस्तु ह्याविषयी अगदी थोडक्यात लिहले, आणि मिसिंग टाईल बद्द्ल अगदी भरभरुन लिहले.
त्या हॉटेलमध्ये जागोजागी, एकाहुन एक देखणी, आकर्षक शिल्पे ठेवण्यात आली होती, पाहतच राहाव्यात अशा सुंदर सुंदर पेंटींग्ज होत्या, आकर्षक रंगसंगती असलेल्या अनेक भिंती होत्या, मानसशास्त्रज्ञांच्या सांगण्यावरुन एका मोठ्या पांढऱ्याशुभ्र भिंतीवर मात्र दोन काळे डाग जाणुनबुजुन ठेवण्यात आले होते. खरेतर ते डाग इतके छोटे होते की एकुण भिंतीच्या दहा टक्के सुद्धा त्यांचा आकार नव्हता, पण मिसींग टाईल प्रमाणे ह्या डागांकडेही लोकांचे चटकन लक्ष जाऊ लागले. लोक एकमेकांना उत्साहाने ते डाग दाखवू लागले, सगळे काही इतके छान बनवले, पण हे दोन डाग मात्र तसेच राहीले ह्याबद्द्ल आश्चर्य व्यक्त करु लागले. काही काही अतिउत्साही लोक तर फक्त बांधकामातल्या फक्त चुकाच शोधु लागले, एकमेकांना टाळ्या देऊन हॉटेलमधल्या उणीवा सेलिब्रेट करु लागले. शेवटी हॉटेलच्या उदघटनाच्या कार्यक्रमात मानसशास्त्रज्ञांनी आपल्या प्रयोगाविषयी खुलासा केला, “आल्याबरोबर लॉबीमध्ये दिसणारी मिसींग टाईल जाणुन बुजुन काढुन ठेवण्यात आली होती”, “मोठ्या पांढऱ्याशुभ्र भिंतीवर दोन डाग मुद्दाम उमटवण्यात आले होते”, आणि माणसांचे ह्या दोन्ही गोष्टींवरचे प्रतिसाद जाणुन घ्यायचे होते, आणि रिझल्ट धक्कादायक म्हणावा असाच होता, हॉटेलमध्ये स्तुती कराव्यात अशा शेकडो, हजारो गोष्टी मांडुन ठेवण्यात आलेल्या असतानाही, बहुतांश लोकांनी फिडबॅक फॉर्ममध्ये मिसींग टाईल आणि डागांचाच उल्लेख केला होता, कमतरता शोधणं, पाहताक्षणी चुका काढणं, दोष काढुन नावं ठेवणं, ही माणसाची वृत्ती जन्मतः असते का? नाही.
पण जसजसे आपण मोठे होतो, आपल्याला कमतरता आणि उणीवा शोधण्याची सवय लागते, मग कधी आपण दुसऱ्यांच्या आयुष्यात असलेल्या वाईट गोष्टींकडे बोट दाखवतो, त्यावर चर्चा करतो, तर कधी आपण स्वतःच्या आयुष्यात असलेले प्रॉब्लेम्स मोजत बसण्यात आपली बहुमुल्य उर्जा आणि बहुमुल्य वेळ खर्च करतो.
तुमच्या दृष्टीक्षेपात अशी कोणी व्यक्ति आहे का जी सर्व गुण संपन्न आहे किंवा जिच्या आयुष्यात कसलीच कमी नाही? प्रत्येकाच्या जीवनात “थोडा है, थोडे की जरूरत है” असेच आहे. पण ज्याला आयुष्यात काही मिळवायचे आहे, तो आजुबाजुला लपलेल्या संधी शोधतो. ज्याला आयुष्यात काही करायचेच नाही, तो मात्र फक्त काम न करण्याचेच बहाणे शोधतो. आज अशी कितीतरी महान विभूति आपल्या समोर आहेत त्यांनी अनेक कष्ट सहन करून, अपयश पचुन पुन्हा पुन्हा उठून उभे राहण्याचा प्रयत्न केला. मेहनत केली आणि आपली एक ओळख बनवली. प्रत्येक क्षेत्रातल्या व्यक्ति ज्यांनी उंच शिखर गाठले ते आपल्या आत्मविश्वासाने, चिकटीने, काबाड कष्टाने. आपण अश्या आदर्श व्यक्तींना नजरे समोर ठेऊन जीवनाच्या ह्या वाटेवर पुढे जावे. उणिवांकडे पाहत बसण्यापेक्षां आपल्या अवती भवती काय पॉझीटिवीटी आहे, याच्याकडे लक्ष केंद्रित केले तर जीवनच बदलून जाईल नाही का?

Continue Reading

गर्भ संस्कार

महाभारतामध्ये ‘अभिमन्यू’ ची भूमिका सर्वांना माहितच असेल. गर्भामध्ये राहून चक्रव्यूहचे ज्ञान घेणारा हा अभिमन्यू आपण कसा विसरू शकतो. जन्माला येण्यापूर्वीच इतकी मोठी विद्या आत्मसात करू शकतो. हे कधी-कधी नवलच वाटायचे, पण आज हे सत्य आपण सर्वांनाच समजून चुकले आहे. संस्कारांचे बीजारोपण जन्मानंतर नाही परंतु जन्मापूर्वीच आपण करावे व ते कसे करावे, त्याचे महत्व आपण जाणून घ्यावे.
प्रत्येक व्यक्तीच्या जीवनामध्ये संस्काराचे महत्व आहे. जसे संस्कार तसा स्वभाव, व्यवहार आणि त्यानुसार जीवन दिसून येते. आपण बघितले असेलच की घरामध्ये जितके सदस्य आहेत प्रत्येकाचे संस्कार वेगवेगळे आहेत. लहानपणापासून आई-वडील आपल्या मुलांवर एकसारखे संस्कार देतात तरीसुद्धा प्रत्येकाचा व्यवहार, विचार करण्याची पद्धती, आवड-निवड….. निराळी असते. आज समाजामध्ये गर्भ-संस्काराचे खूप महत्व आहे. सर्वप्रथम आपल्याला हे समजून घेणे गरजेचे आहे की हे संस्कार नक्की कोणावर घडवले जातात. शरीरावर की शरीरामध्ये असलेल्या आत्म्यावर ज्याला विज्ञानाने ‘soul’ ‘energy’ ह्या नावाने संबोधले आहे.
शरीर हे एक साधन आहे ज्याला ‘आत्मा’ ही शक्ती चालवते. प्रत्येक जन्मामध्ये जे आपण अनुभवले, त्या जन्मीचे जे जन्मदाता मिळाले त्याचे संस्कार, परिस्थिती अनुसार जो स्वभाव बनला, ज्या प्रकारच्या सवयी स्वतःला लावल्या…… असे खूप काही आत्मा मरणोत्तर स्वतः बरोबर घेऊन जाते. फक्त एका जन्माचे नाही पण कितीतरी जन्मांचे संमिश्रण प्रत्येकामध्ये आहे. जन्मानंतर मृत्यू आणि मृत्यूनंतर पुन्हा जन्म अशा चक्रामध्ये सर्वच बांधले गेले आहेत. पण एखादी गर्भवती महिला जेव्हा नव्याने त्या आत्म्याचे स्वागत करते तेव्हा अनेक प्रकारची काळजी त्या जन्मप्रसंगासाठी घ्यावी लागते. शरीराचे अवयव छोटे असले तरी त्या आत्म्यामध्ये पूर्वजन्माचे खूप काही भरलेले असते म्हणून लहान मुलांना आपण विनाकारण हसताना किंवा रडताना बघतो. जन्माला आल्यानंतर खूप काही शिकवण्यापेक्षा गर्भामध्ये असतानाही संस्कार घडवावे ही खूप चांगली समज आज पालकांमध्ये जागृत होत आहे.
खूप वर्षाचा प्रवास करून आत्मा गर्भामध्ये प्रवेश करते. त्या आत्म्याचे जसे कर्म, संस्कार असतील त्या अनुसार त्या शरीराची रचना होते. म्हणूनच काही मुले जन्मताच आंधळे, बहिरे, पांगळे, मंदबुद्धी ….. जन्माला येतात. त्यापाठीमागे काही कारणे बनतात परंतु आत्म्याचे कर्म काम करतात हे मात्र गूढ सत्य आहे. त्या आत्म्याने गर्भामध्ये प्रवेश केल्यानंतर आईला सुद्धा स्वतःच्या विचारांवर, मनोदशेवर (mood), जेवणावर …… लक्ष्य द्यावे लागते. विचारांची ऊर्जा सतत त्या बाळापर्यंत पोहोचत असते. जर ती कोणाविषयी नकारात्मक असेल तर त्या बाळामध्ये सुद्धा त्या व्यक्तीबद्दल तसेच विचार निर्माण होतात. बाळ जन्माला येण्याच्या आधीच गर्भामध्ये बसून बाहेरचे वातावरण, होणारी चर्चा ह्या सर्वांना अनुभवत असतो. म्हणूनच प्रत्येक संबंधांप्रति त्याच्यामध्ये जिव्हाळा, आपुलकी, प्रेम निर्माण करण्याची हीच वेळ आहे. त्याचबरोबर पूर्वजन्माचे कोणतेही संस्कार असो जर नियमित काही चांगले विचार त्या बाळापर्यंत पोहोचवले तर त्याला समजण्याची क्षमता ही त्यावेळी त्या आत्म्यामध्ये असते.
आज parenting हा सर्वात मोठा जॉब आहे. सर्व पालकांची ही तक्रार आहे की मुलं ऐकत नाहीत, अभ्यास करत नाहीत, खूप तुफानी आहेत….. मला जर माझं बाळ गुणी हवं असेल तर त्याला रोज ‘ तू शांत आहेस … गुणी आहेस …. माझी प्रत्येक गोष्ट तू ऐकत आहेस …… मी जे तुला सांगेन ते सर्व काही तू करत आहेस……..’ असे विचार त्याला रोज देण्याची आवश्यकता आहे.
कधी-कधी असे ही जाणवते की आईचा जो मनपसंद पदार्थ आहे पण त्या दिवसांमध्ये नावडता पदार्थ खाण्याची इच्छा वारंवार होते म्हणजेच त्या बाळाची अर्थात त्या आत्म्याची ती पूर्वजन्माची आवड असेल म्हणूनच ते खाण्याची जबरदस्त इच्छा होते. कारण आपला स्वभाव आणि येणाऱ्या बाळाचा स्वभाव वेगळा असू शकतो. आपल्या घरामध्ये येणारा हा नवीन पाहुणा आपल्या वातावरणामध्ये ढळण्यासाठी विचारांची सकारात्मक ऊर्जा वेळोवेळी त्यांच्यापर्यंत पोहोचवावी. जो दृष्टिकोन घेऊन आपण जगतो त्या दृष्टिकोनानेच ते बाळ ही जीवनाला बघू लागते. भले कितीही दुःख पुनर्जन्मामध्ये त्याने सोसले असतील पण आपण त्याची खूप देखभाल करणार आहोत, खूप प्रेम त्याला आपण देणार आहोत अशी निश्चिन्तता त्याला करून द्यावी जेणेकरून त्याची मानसिक आणि शारीरिक वाढ होण्यास मदत मिळेल.
शारीरिक पोषणाबरोबर मानसिक पोषणावर ही ध्यान असावे. आपली मानसिक स्थिति त्या बाळाच्या संपूर्ण जीवनावर effect करते. आपण खुश तर आपले बाळ ही खुश राहिलं हे लक्षात ठेवावे. एक आत्मा नव्याने जीवन सुरु करण्यासाठी माझ्याकडे जन्म घेत आहे. सर्व प्रथम त्याचा प्रेमाने स्वीकार करावा. मुलगा असो वा मुलगी मला पसंद आहे. ही विचारांची ऊब मिळत राहिली तर जन्म ही स्वाभाविक आणि सहज होईल. गर्भसंस्कार म्हणजेच बीजारोपण. शक्तिशाली, प्रेमळ, सकारात्मक विचारांचे खतपाणी त्या आत्म्याला देण्याची वेळ. ह्या कार्याला मनापासून स्नेहाने पार पाडा.

Continue Reading

मन स्वस्थ, तन स्वस्थ

मन स्वस्थ, तन स्वस्थ
आज ह्या कोरोंना काळामध्ये शरीर आणि मनाचे स्वास्थ्य ठीक असणे किती महत्वाचे आहे ह्याची जाणीव आपल्या सर्वांना झालीच असेल. शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ति वाढवण्याचे नवनवीन उपाय रोज आपल्याला utube च्या माध्यमाने मिळत आहेत. तन निरोगी रहावे ह्यासाठी रोज सक्षम असणे आवश्यक आहेच पण त्याच बरोबर मन ही ह्या सर्व परिस्थितीतून जाताना त्यांच्या प्रभावातून मुक्त राहावे ह्यावर ही लक्ष्य देणे तितकेच गरजेचे आहे. अष्टांग योगामध्ये यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, ध्यान, धारणा, समाधी ह्यांचे वर्णन आहे. तन आणि मन ह्या दोघांच्या निरोगी राहण्याने आपले जीवन आनंदी होऊ शकते. पण वास्तविकता अशी आहे की एका ठिकाणी आपण शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी रोज व्यायाम, आहार, प्राणायाम… ह्यांवर लक्ष केंद्रित करून चालत आहोत. पण रोज नोकरी, धंद्यामध्ये जो ताण-तणाव वाढत आहे त्याला कमी करण्यासाठी ध्यान-धारणा हवी, त्यासाठी आपण म्हणतो कि ‘ आमच्या कडे वेळ कुठे आहे? ’ पण मनाला स्वस्थ ठेवण्यासाठी रोज सकारात्मक विचार जिथून मिळतील असे लेख, पुस्तके, प्रवचन…. वाचावे किंवा ऐकावे. मनाला वारंवार प्रशिक्षित करण्यावर लक्ष द्यावे. जसं डोळ्यामध्ये एक छोटासा कण ही गेला तर बघायला त्रास होतो. तसेच मनामध्ये एखादा नकारात्मक विचार गेला तर संबंधांमध्ये प्रेमाने वागायला तितकाच त्रास ही होतो.
Meditation आणि Medication ह्यांचा खूप जवळचा संबंध आहे. Mediary (मेडीअरी) हा एक लॅटिन शब्द आहे. ज्याचा अर्थ ‘बरे करणे’ आहे. शरीरावर लागलेले घाव Medication अर्थात औषधोपचाराने ठीक केले जातात. तसेच मनावर लागलेले घाव Meditation ने ठीक होतात. जसे शरीराला इजा झाली तर आपण गोळ्या, injection घेतो व बरे होतो. शरीराचे घाव हे काही दिवसात किंवा महिन्यात भरून निघतात. पण मनावर लागलेले घाव हे काही वर्ष काय पण जन्म बदल्यावर ही होत नाही. काही घटना इतक्या खोलवर रुतलेल्या असतात की त्यांना नष्ट करणे कठीण. पण ह्या घावांना भरण्याचे औषध म्हणजे meditation. योग म्हणजेच स्वतःचा स्वतःशीच संवाद तसेच ईश्वराशी संवाद. हा संवाद जर चांगल्या भावनांनी, विचारांनी केला तर मनाचे रोग, चिंता, भय… हे ठीक होऊ शकतात. एक व्यापारी नेहमी जहाजाने प्रवास करायचा. त्या जहाजामध्ये अनेक कारागिर, इंजिनियर्स कार्यरत असायचे. एकदा जहाज अचानक बंद पडते. जहाजावर असलेल्या अनेक इंजिनियर्सनी प्रयत्न केला पण जहाज काही केल्या चालूच होईना. व्यापारी अस्वस्थ होतो. काय करावे काही समजेना. त्या जहाजावर एक वृद्ध इंजिनियर होता. व्यापाऱ्याला त्याची आठवण येते. तो त्यास विनवणी करतो. तो वृद्ध इंजिनियर काय अडथळा आहे हे बघू लागतो. काही तास तो त्या इंजिनला वेगवेगळ्या तऱ्हेने बघत राहिला. सगळे त्याला निरखून पाहत होते. व्यापारी सुद्धा मनातल्या मनात विचार करत होता की हा फक्त बघणार आहे की काही करणार ही आहे? थोड्या वेळाने तो आपल्या पिशवीतून एक होताडा काढतो आणि इंजिनच्या एका छोटाश्या स्क्रूवर जोरात मारतो आणि खरंच इंजिन काम करू लागते. सगळे खूप खुश होतात. काही दिवसांनी त्या व्यापाऱ्याकडे तो वृद्ध इंजिनियर १०,००० रु. चे बिल पाठवतो. ते बिल बघून व्यापाऱ्याला आश्चर्य वाटते आणि राग ही येतो. तो त्याला विचारतो की ह्या बिलाची रक्कम इतकी कशी ते स्पष्ट करा. उत्तर मिळते की २ रुपये हातोडी मारण्याचे आणि ९९९८ रुपये कुठे हातोडी मारायची हे समजण्याचे. तात्पर्य असे कि आज आपण सुद्धा जीवनामध्ये अनेक समस्यांना तोंड देत आहोत पण नक्की कुठे उपाय करायची आवश्यकता आहे हे समजत नाही. स्वास्थ्य ठीक राहावे म्हणून बाह्य उपाय म्हणजे व्यायाम, आहार, झोप… ह्यासाठी परिश्रम करत आहोत पण ‘मन स्वस्थ तर तन स्वस्थ’ हा formula विसरून गेलो आहोत. आज जितके पण आजार आहेत त्यांना मनोदैहीक आहेत अर्थात मनात उत्पन्न होणाऱ्या नकारात्मक भावना शरीराच्या अंगांवर परिणाम करतात व त्यामुळे रोग निर्माण होतात. जर शरीराला निरोगी ठेवायचे असेल तर मन श्रेष्ठ विचारांनी भरलेले असावे. त्यासाठी रोज ध्यान करण्याची सवय लावावी. जेणेकरून आपले मन प्रसन्न राहील. श्रेष्ठ व शुद्ध विचार आपल्या आंतरिक शक्तिंचा व गुणांचा विकास करतात. एखादी समस्या आली तर त्यावेळी नेमके काय करावे ह्याची समज ध्यान करण्याने येते. Meditation ने ती शक्ति आपल्या मध्ये येते. कोणत्या ही परिस्थिती मध्ये अचूक निर्णय घेऊ शकतो. त्यामुळे आपला वेळ, क्षमता… ह्यांची बचत ही होते.
‘गीता’ हे योग शास्त्र मानले जाते. ज्या मध्ये कर्मयोग, भक्तियोग, ज्ञानयोग… ह्यांचे वर्णन आहे. राजयोग हा सर्व योगांचा राजा मानला जातो. हा योग जर आपण शिकलो तर मनाला कसे प्रशिक्षित करावे ह्याची कला आपल्यामध्ये येईल. ‘ मन जीते जगतजीत ’ म्हंटले जाते. मनाचा ताबा सुटला तर आपले अमूल्य जीवन विस्कळित होते पण तेच जर आपल्या ऑर्डरप्रमाणे चालवण्याची शक्ती आपल्यात आली तर जीवन श्रेष्ठ बनू शकेल. आजच्या ह्या आंतरराष्ट्रिय योग दिवशी आपण शारिरीक स्वास्थाबरोबर मानसिक स्वास्थ निरोगी बनवण्यासाठी संकल्प करू या कि ‘ भले जीवनात किती ही उतार-चढाव आले तरी ही सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवून खुश, आनंदी राहून पुढे चालत राहू या. रोज मनाला sanitize करण्याची सवय लावू या कारण रोज व्यक्ति, पदार्थ, प्रसंग ह्याचा परिणाम मनावर होतो. त्या भावनांना रोज स्वच्छ करावे. तसेच दुसऱ्याच्या मानसिकतेचा परिणाम माझ्यावर होणार नाही ना ह्याची ही काळजी घ्यावी. जस आज social distancing करतो तसेच भावनिक रित्या दुरावा ठेवण्याची आवश्यकता आहे. कोणी दुःखी असेल तर मी दुःखी, कोणाला राग आला तर मी ही क्रोधी.. .. हा परिणाम अनायास होतो. ह्याला ही टाळावे. पण हे सर्व करण्याची शक्ति meditation ने येते.
चला, आज पासूनच ह्याचा अभ्यास करू या. स्वतःशी संवाद करू या. मी खूप शक्तिशाली आहे. माझ्या मध्ये ईश्वरीय शक्तींचा वास आहे. प्रत्येक परिस्थितीत योग्य निर्णय घेण्याची शक्ति तो मला देत आहे. माझे संकल्प, बोल आणि कर्म ह्यावर माझे संपूर्ण नियंत्रण आहे. माझे मन शांत आहे. ह्या आयुष्यात जे काही मला लाभले त्याचा मनापासून मी स्वीकार करत आहे. माझे सर्व सदस्य मला प्रिय आहेत. माझे शरीर निरोगी आहे. सर्व काही सुरेख आहे. मी खूप आनंदी आहे. संतुष्ट आहे.

Continue Reading

ब्लेम गेम

ब्लेम गेम
कधी निवांत बसले असताना लहानपणीचे दिवस आठवतात. चालायला शिकत असताना आपण कितीदा तरी पडतो, काही लागतं, खुपतं, रडतो तेव्हा लगेच आपल्याला गप्प करण्यासाठी आई-आजी बाजूला असलेल्या व्यक्ति किंवा वस्तुला थाप मारायची. हे सांगितल जायचं की तुझा दोष नाही त्या टेबलचा किंवा व्यक्तिचा दोष आहे. आपल्याला ही त्यावेळी मजा यायची की त्या व्यक्ति, वस्तूला मार मिळाला. खूप खुश व्हायचो. लहानपणापासून दिलेली ही समज आजही आपण घेऊन चालत आहोत. परीक्षेत कमी मार्क्स मिळाले की म्हणायचो पेपर खूप कठीण होता, शिक्षकांनी उत्तर पत्रिका नीट तपासली नाही.. .. पण कधी हे सांगितलं नाही की माझा अभ्यास कमी पडला, थोडा आणखी अभ्यास करायला हवा होता. पुढे आयुष्या मध्ये आणखी काही नुकसान झाले तर कोणी व्यक्ति, परिस्थिती, शासन, बॉस, .. .. ह्या सर्वांना आपण दोष देत राहतो. काय करणार तो बोललाच तसा म्हणून राग आला, उशीर झाला म्हणून तिकीट न काढताच प्रवास केला, पैसे नाहीत म्हणून चोरी करावी लागली.. .. आपल्या जीवनातल्या समस्या दुसऱ्यांमुळे आहेत अशी मनाची समज करून बसतो. काही घडले तर त्याचे कारण काय हे जाणून घेण्यासाठी ज्योतिषा कडे जातो. जर त्यांनी सांगितले की ग्रहदोष, वास्तुदोष, पित्रदोष, सर्पदोष.. आहे तर त्याला ठीक करण्यासाठी वेगवेगळ्या विधी करतो. तेव्हा ही मनात हेच असते की ह्यांच्या मूळे माझ्या आयुष्यात समस्या आहेत. सर्वांमधला दोष दिसत राहतो पण स्वतः मधला दोष बघायचे विसरून जातो. स्थूल आणि सूक्ष्म दोन्ही गोष्टींची जवाबदारी दुसऱ्यावर टाकून आपण स्वतःला वेगळं करतो. म्हणून व्यावहारिक जीवनामध्ये स्वतःला बदलण्या ऐवजी दुसऱ्याला परिवर्तन करण्यामागे आपला कल जास्त असतो.
आयुष्यामध्ये अनेक उतार-चढाव आपण बघितले आणि पुढे ही बघणार आहोत. पण ह्या सर्वातून जाताना दुसऱ्यांना दोषच देत राहणे म्हणजे स्वतःची काहीच चूक नाही पण बाकी सर्व चुकीचे ही मानसिकता घेऊन चालणे. दुसऱ्याला दोष देऊन आपण सहज मोकळे होतो. ऐकणाऱ्याची ही तशीच मानसिकता बनवण्याचा आपला प्रयत्न असतो की चूक माझी नाही पण समोरच्याची आहे. आपण स्वतःची सुटका करून घेण्याची ही युक्ति वापरतो. पण ही सुटका नाही पण आपली चूक लपवण्याची सवय स्वतःला लावून घेतो. त्यामुळे नुकसान दुसऱ्या कोणाचे नाही पण स्वतःचेच करून घेतो. कारण आपण स्वतःला बदलण्याची मेहनत करण्यास कधीच तयार होत नाहीत त्यामुळे वारंवार आपल्याला अनेक समस्याना तोंड द्यावे लागते. परिस्थिती तीच असते पण व्यक्ति आणि स्थान फक्त बदललेले असते.
कर्मांचे नियम हे अदृश्य रित्या कार्य करत असतात. प्रत्येक घटना आपल्याला काही शिकवण्यासाठी आलेली असते. जो पर्यन्त आपण शिकत नाहीत तो पर्यन्त आपल्याला तीच परीक्षा द्यावी लागते. जसे एखाद्या इयत्तेत पास होत नाहीत तोपर्यन्त दुसऱ्या इयत्तेत जाता येत नाही तसेच जीवनाच्या शाळेतही हा नियम लागू होतो. आपण अनुभवलं असेल ही की नोकरी, व्यक्ति, स्थान बदलले तरी प्रॉब्लेम मात्र तोच कारण प्रत्येक वेळी तेच उत्तर दिले तर मार्क्स शून्य. जो पर्यन्त आपण प्रतिउत्तर बदलत नाहीत तोपर्यन्त समस्येचे रूप ही बदलत नाही. म्हणून आपल्याला स्वतःला बदलण्याची आवश्यकता आहे. ब्लेम गेम कितीही खेळले तरी हार मात्र आपलीच होते. म्हणून प्रत्येक परिस्थिती, व्यक्ति.. .. सर्वांकडून शिकून पुढच्या वर्गात जाण्याचा प्रयत्न करावा.
‘Life is a Game’ ह्या खेळामध्ये जिंकायच असेल तर दत्तात्रय ह्यांच्या सारखे बनावे लागेल. प्रत्येका कडून शिकण्याचा ध्यास हवा. जे चांगले आहे ते आत्मसात करत प्रगती पथावर अग्रेसर व्हायला हवे. त्याच्यातच खरी मजा आहे. ब्लेम करून आयुष्याच्या खेळामध्ये आपण यश नाही पण अपयशाचे अधिकारी बनतो. म्हणून असे ब्लेम गेम खेळण्यामध्ये आपला वेळ, शक्ति ह्यांना खर्च न करता नवीन काही शिकण्याचा प्रयत्न सतत करत राहावे. कारण नविनता मनाला ताजेतवाने करते. जीवनाला त्यामुळे वेगळे वळण ही मिळते.

Continue Reading
1 2 3 6