पालकत्व

ह्या छोट्याश्या आयुष्यामध्ये आपल्याला अनेक नाती मिळाली. प्रत्येक वळणावर त्या नात्यांची सोबत हवीहवीशी वाटणारी. पण ह्या सर्व नात्यांना सांभाळणे, त्यांना आनंदी ठेवणे म्हणजे तारे वरची कसरत. आपली जवळची वाटणारी नातीच आपल्याला हसवून आणि रडवून जातात. पण आज सर्वात जास्त मोह असलेल नातं ‘पालक आणि बालक’ हे नातं तणावाचे कारण बनले आहे. ह्या कोरोंना काळामध्ये मुलांच्या भविष्याला घेऊन सर्व पालक चिंतित आहेत. फक्त भविष्य नाही पण आज ह्या नात्यामध्ये जो दुरावा वाढत चालला आहे त्यामुळे ही चिंता वाढत चालली आहे. प्रत्येक पालकांच्या तोंडातून हे शब्द ऐकायला मिळतात की ‘ आजची मुलं म्हणजे…. ’. खरंच का ही मुलं इतकी धुमाकूळ घालतात की आपल्याला त्यांना सांभाळणं इतकं कठीण होऊन जातं?
आज ‘parenting’ हा विषय थोडासा किचकट झाला आहे. आपल्या मुलांना बघताना कदाचित आपल्याला आपले बालपण, विद्यार्थी जीवन आठवतं असेल तेव्हा मनात नक्कीच हे वाक्य बोलत असू की ‘आमच्या वेळी तर असं असायचं, आम्ही तर असं करायचो.. ..’ पण तो काळ वेगळा होता आणि आज काळ बदलला आहे. त्यामूळे आपल्याला त्यांची मानसिकता समजून घेण्याची आवश्यकता आहे. आपली मुलं अशी का वागतात ह्या प्रश्नाचे उत्तर आपल्याला जाणून घ्यावे लागेल कारण ते आज असे झाले आहेत, त्या पाठीमागे बरीचशी कारणे असू शकतात. त्या कारणांना समजून घ्यावे लागेल.
आयुष्याचा प्रवास हा फक्त शरीराचा नाही पण आत्म्याचा आहे. आई आणि बाळाचा संबंध ते जन्माला येण्या पूर्वीपासूनचा आहे. म्हणून मुल गर्भा मध्ये असतानाच आपण त्यावर संस्कार घडवण्याकडे लक्ष्य देतो. पण हे संस्कार त्या शरीरावर नाही पण त्या आत्मावर केले जातात. कारण प्रत्येकाचा प्रवास हा वेगळा आहे. पूर्व जन्मामध्ये ते कोण, कसे होते हे आपल्याला माहीत ही नाही पण आज ते आपल्या कुटुंबाचा सदस्य होत आहेत म्हणून त्यांना चांगले संस्कार देणं ही आपली जवाबदारी आहे असं आपण समजतो. त्यासाठी आपण शरीराची आणि मनाची ही काळजी घेतो. गर्भात असताना पासून त्याचाशी गप्पा मारतो. ह्या सर्व गोष्टी आपण आपल्या सर्वच मुलां बरोबर करतो तरी सुद्धा सर्वांच्या सवयी, आवड वेगवेगळ्या कारण ती मूलं आपल्या बरोबर पूर्व जन्माचे संस्कार घेऊन आले आहेत. ह्या जन्मी त्यांना घडवण्याची जवाबदारी आपल्याला मिळाली आहे. म्हणून सर्व प्रथम आपलं बाळ जसं आहे तसं त्याला आपण स्वीकार करावे. आज आपण सहज बोलून जातो की आज कालची मुलं ऐकत नाहीत, नीट उत्तर देत नाहीत, बोलत नाहीत.. .. खूप साऱ्या उणिवा आपण बघत राहतो. पण जेव्हा ते लहान होते तेव्हा प्रत्येक गोष्ट येऊन सांगायचे तेव्हा आपण ऐकतही होतो. पण हळूहळू आपण ही त्यांना गप्प करायला सुरुवात केली किंवा त्यांच्या छोट्याशा चुकींवर ओरडायला सुरुवात केली, मग त्यांनी ही सांगणं बंद करणे चालू केले. कोणतीही गोष्ट अचानक होत नाही. त्याची सुरुवात कुठून तरी झालेली असते. ते समजायला थोडासा वेळ लागतो. म्हणून थोडासा मुलांच्या मानसिकतेचा अभ्यास करून त्यांना समजून घ्या. उणिवा दाखवा, समजवाही प त्याची रीत थोडी बदलून बघा. चुका सांगण्या आधी त्यांची विशेषता त्यांना सांगून, त्यांचा स्वमान वाढवून मग त्यांना कुठे परिवर्तन करण्याची गरज आहे ते सांगा. नक्कीच ते आपलं ऐकतील.
प्रत्येक मुलाची क्षमता ही वेगळी असते. म्हणून त्यांची तुलना कोणाबरोबर करण्याची चूक कधी करू नका कारण ती सवय जर आपण स्वतःला किंवा त्यांना लावली तर कधीच त्यांचा मानसिक विकास करू शकणार नाहीत. मित्र मैत्रिणी किंवा भावंडांमध्ये जर तुलना करत राहिलो तर त्या मुलांना सुद्धा तशीच सवय लागेल. जिथे तुलना आहे तिथे स्पर्धा सुरू होते. comparison ने competition चा जन्म होतो. मुलांना एखादी गोष्ट शिकवत असताना ही आपण त्याला सांगतो की ‘बघ ह्याला कसं पटकन समजला तुला का येत नाही?’ नकळत आपण त्यांच्या मनात हीन भावना निर्माण करतो. हळूहळू ही तुलना प्रत्येक ठिकाणी सुरू होते. कपडे, वस्तु, मार्क्स, नोकरी, बँक बॅलेन्स, .. .. . मग जीवनात यश ही त्या तुलनेच्या आधारावर मापले जाते ते वास्तविक चुकीचे आहे. जर आपण मुलांमध्ये तुलना करत राहिलो तर मुलं ही आपल्या आई वडलांची तुलना मित्र मैत्रिणी च्या आई बाबांशी करायला लागतात. आणि हेच कधी कधी वादाचे कारण बनते. जसं आपण आपल्या क्षमते नुसार मुलांच्या गरजा भागवतो तसेच मुलंही आपल्या क्षमतेनुसार त्याची प्रगती करतात ही समज आपण नेहमी ठेवावी. छोट्या छोट्या गोष्टींनी गैरसमज वाढतात व तेच नात्यांमद्धे दुरावा निर्माण करतात.
संबंध हे काचे सारखे असतात, एकदा का चीर गेली की मग त्याला घालवण्यासाठी खूप कष्ट करावे लागतात. म्हणून स्वीकार भाव वाढवून स्पर्धा आणि तुलना ह्या पासून दूर राहून मुलांची पालना करा. विश्वासाचे नाते निर्माण करा. तेव्हा त्यांना आपल्या सर्व अपेक्षा पूर्ण करण्याचे बल मिळेल व एक गोड संबंध निर्माण होईल.

Continue Reading

मिसिंग टाइल थेरपी

मनाचा आढावा घेणारे आपले मानसशात्रज्ञ नेहमीच आपल्याला स्वतः चा शोध घ्यायला शिकवतात. कदाचित आपण कधी तितके स्वतः चे परीक्षण आजवर केले ही नसू पण त्यांनी अनेक प्रयोगा द्वारे त्याची जाणीव करून दिली आहे. आज त्यांनी केलेला असाच एक प्रयोग तुमच्या समोर मांडत आहे. हा एक सुंदर मेसेज मला पाठवला होता, त्यात खूप काही शिकण्या सारखं आहे म्हणून आज शेअर करीत आहे. मानसशास्त्रामध्ये एक प्रसिद्ध सिद्धांत आहे, मिसिंग टाईल्स फिलॉसॉफी! काही मानसशास्त्रज्ञांनी एकत्र येऊन एक प्रयोग केला, एका नव्याकोऱ्या, अलिशान, चकचकीत आणि देखण्या हॉटेलचा शुभारंभ होता, आतुन बाहेरुन, ते हॉटेल अतिशय भव्यदिव्य आणि सुंदर होते. त्या हॉटेलच्या डिझाईनवर, बांधकामावर आणि तिथल्या फर्निचरवर पाण्यासारखा पैसा ओतण्यात आला होता. हॉटेलच्या उदघाटनाच्या कार्यक्रमाला हजारो लोकांना आमंत्रण दिले गेले होते, पण एक प्रयोग म्हणुन ह्या उदघाटनाच्या कार्यक्रमाचा वापर करण्याचे मानसशात्रज्ञांनी ठरवले. त्यांच्या सांगण्यावरुन हॉटेलच्या रिसेप्शन मध्ये पोहोचल्याबरोबर दिसणारी, अगदी समोरच्या भिंतीवर लावलेल्या सुंदर टाईल्सच्या डिझाईनमधली एक टाईल, मुद्दामहुन बाजुला काढुन ठेवण्यात आली. आता एक वेगळीच गंमत सुरु झाली, हॉटेलमध्ये येणारा प्रत्येक पाहुणा त्या हॉटेलचे सौंदर्य पाहुन हरखुन गेला खरा, पण आल्याबरोबर काही क्षणात त्याचे लक्ष मिसिंग टाईलकडेच वारंवार जाऊ लागले. शेकडो लोकांनी एकमेकांना ती मिसिंग टाईल दाखवली, त्याच्यावर चर्चा केली, ही टाईल बसवायची राहीली का? का ती बाजुला गळुन पडली? ह्यावर तावातावाने वादविवाद झडू लागले. हॉटेल मालकाच्या ह्या एका निष्काळजीपणा मुळे हॉटेलच्या सौंदर्याला गालबोट लागले आहे, असेही शेकडो जणांनी बोलुन दाखवले. एवढेच नाही, त्या हॉटेलमध्ये आल्यावर पाहुण्यांना कसे वाटले, ह्याविषयी पाहुण्यांना फिडबॅक भरुन द्यायचा होता, त्यामध्ये बहुतांश जणांनी अगदी थोडक्यात हॉटेलची डिझाईन, तिथले इंटेरीअर, तिथले लॅंडस्केपींग आणि तिथल्या महागड्या कलाकुसरीच्या वस्तु ह्याविषयी अगदी थोडक्यात लिहले, आणि मिसिंग टाईल बद्द्ल अगदी भरभरुन लिहले.
त्या हॉटेलमध्ये जागोजागी, एकाहुन एक देखणी, आकर्षक शिल्पे ठेवण्यात आली होती, पाहतच राहाव्यात अशा सुंदर सुंदर पेंटींग्ज होत्या, आकर्षक रंगसंगती असलेल्या अनेक भिंती होत्या, मानसशास्त्रज्ञांच्या सांगण्यावरुन एका मोठ्या पांढऱ्याशुभ्र भिंतीवर मात्र दोन काळे डाग जाणुनबुजुन ठेवण्यात आले होते. खरेतर ते डाग इतके छोटे होते की एकुण भिंतीच्या दहा टक्के सुद्धा त्यांचा आकार नव्हता, पण मिसींग टाईल प्रमाणे ह्या डागांकडेही लोकांचे चटकन लक्ष जाऊ लागले. लोक एकमेकांना उत्साहाने ते डाग दाखवू लागले, सगळे काही इतके छान बनवले, पण हे दोन डाग मात्र तसेच राहीले ह्याबद्द्ल आश्चर्य व्यक्त करु लागले. काही काही अतिउत्साही लोक तर फक्त बांधकामातल्या फक्त चुकाच शोधु लागले, एकमेकांना टाळ्या देऊन हॉटेलमधल्या उणीवा सेलिब्रेट करु लागले. शेवटी हॉटेलच्या उदघटनाच्या कार्यक्रमात मानसशास्त्रज्ञांनी आपल्या प्रयोगाविषयी खुलासा केला, “आल्याबरोबर लॉबीमध्ये दिसणारी मिसींग टाईल जाणुन बुजुन काढुन ठेवण्यात आली होती”, “मोठ्या पांढऱ्याशुभ्र भिंतीवर दोन डाग मुद्दाम उमटवण्यात आले होते”, आणि माणसांचे ह्या दोन्ही गोष्टींवरचे प्रतिसाद जाणुन घ्यायचे होते, आणि रिझल्ट धक्कादायक म्हणावा असाच होता, हॉटेलमध्ये स्तुती कराव्यात अशा शेकडो, हजारो गोष्टी मांडुन ठेवण्यात आलेल्या असतानाही, बहुतांश लोकांनी फिडबॅक फॉर्ममध्ये मिसींग टाईल आणि डागांचाच उल्लेख केला होता, कमतरता शोधणं, पाहताक्षणी चुका काढणं, दोष काढुन नावं ठेवणं, ही माणसाची वृत्ती जन्मतः असते का? नाही.
पण जसजसे आपण मोठे होतो, आपल्याला कमतरता आणि उणीवा शोधण्याची सवय लागते, मग कधी आपण दुसऱ्यांच्या आयुष्यात असलेल्या वाईट गोष्टींकडे बोट दाखवतो, त्यावर चर्चा करतो, तर कधी आपण स्वतःच्या आयुष्यात असलेले प्रॉब्लेम्स मोजत बसण्यात आपली बहुमुल्य उर्जा आणि बहुमुल्य वेळ खर्च करतो.
तुमच्या दृष्टीक्षेपात अशी कोणी व्यक्ति आहे का जी सर्व गुण संपन्न आहे किंवा जिच्या आयुष्यात कसलीच कमी नाही? प्रत्येकाच्या जीवनात “थोडा है, थोडे की जरूरत है” असेच आहे. पण ज्याला आयुष्यात काही मिळवायचे आहे, तो आजुबाजुला लपलेल्या संधी शोधतो. ज्याला आयुष्यात काही करायचेच नाही, तो मात्र फक्त काम न करण्याचेच बहाणे शोधतो. आज अशी कितीतरी महान विभूति आपल्या समोर आहेत त्यांनी अनेक कष्ट सहन करून, अपयश पचुन पुन्हा पुन्हा उठून उभे राहण्याचा प्रयत्न केला. मेहनत केली आणि आपली एक ओळख बनवली. प्रत्येक क्षेत्रातल्या व्यक्ति ज्यांनी उंच शिखर गाठले ते आपल्या आत्मविश्वासाने, चिकटीने, काबाड कष्टाने. आपण अश्या आदर्श व्यक्तींना नजरे समोर ठेऊन जीवनाच्या ह्या वाटेवर पुढे जावे. उणिवांकडे पाहत बसण्यापेक्षां आपल्या अवती भवती काय पॉझीटिवीटी आहे, याच्याकडे लक्ष केंद्रित केले तर जीवनच बदलून जाईल नाही का?

Continue Reading

गर्भ संस्कार

महाभारतामध्ये ‘अभिमन्यू’ ची भूमिका सर्वांना माहितच असेल. गर्भामध्ये राहून चक्रव्यूहचे ज्ञान घेणारा हा अभिमन्यू आपण कसा विसरू शकतो. जन्माला येण्यापूर्वीच इतकी मोठी विद्या आत्मसात करू शकतो. हे कधी-कधी नवलच वाटायचे, पण आज हे सत्य आपण सर्वांनाच समजून चुकले आहे. संस्कारांचे बीजारोपण जन्मानंतर नाही परंतु जन्मापूर्वीच आपण करावे व ते कसे करावे, त्याचे महत्व आपण जाणून घ्यावे.
प्रत्येक व्यक्तीच्या जीवनामध्ये संस्काराचे महत्व आहे. जसे संस्कार तसा स्वभाव, व्यवहार आणि त्यानुसार जीवन दिसून येते. आपण बघितले असेलच की घरामध्ये जितके सदस्य आहेत प्रत्येकाचे संस्कार वेगवेगळे आहेत. लहानपणापासून आई-वडील आपल्या मुलांवर एकसारखे संस्कार देतात तरीसुद्धा प्रत्येकाचा व्यवहार, विचार करण्याची पद्धती, आवड-निवड….. निराळी असते. आज समाजामध्ये गर्भ-संस्काराचे खूप महत्व आहे. सर्वप्रथम आपल्याला हे समजून घेणे गरजेचे आहे की हे संस्कार नक्की कोणावर घडवले जातात. शरीरावर की शरीरामध्ये असलेल्या आत्म्यावर ज्याला विज्ञानाने ‘soul’ ‘energy’ ह्या नावाने संबोधले आहे.
शरीर हे एक साधन आहे ज्याला ‘आत्मा’ ही शक्ती चालवते. प्रत्येक जन्मामध्ये जे आपण अनुभवले, त्या जन्मीचे जे जन्मदाता मिळाले त्याचे संस्कार, परिस्थिती अनुसार जो स्वभाव बनला, ज्या प्रकारच्या सवयी स्वतःला लावल्या…… असे खूप काही आत्मा मरणोत्तर स्वतः बरोबर घेऊन जाते. फक्त एका जन्माचे नाही पण कितीतरी जन्मांचे संमिश्रण प्रत्येकामध्ये आहे. जन्मानंतर मृत्यू आणि मृत्यूनंतर पुन्हा जन्म अशा चक्रामध्ये सर्वच बांधले गेले आहेत. पण एखादी गर्भवती महिला जेव्हा नव्याने त्या आत्म्याचे स्वागत करते तेव्हा अनेक प्रकारची काळजी त्या जन्मप्रसंगासाठी घ्यावी लागते. शरीराचे अवयव छोटे असले तरी त्या आत्म्यामध्ये पूर्वजन्माचे खूप काही भरलेले असते म्हणून लहान मुलांना आपण विनाकारण हसताना किंवा रडताना बघतो. जन्माला आल्यानंतर खूप काही शिकवण्यापेक्षा गर्भामध्ये असतानाही संस्कार घडवावे ही खूप चांगली समज आज पालकांमध्ये जागृत होत आहे.
खूप वर्षाचा प्रवास करून आत्मा गर्भामध्ये प्रवेश करते. त्या आत्म्याचे जसे कर्म, संस्कार असतील त्या अनुसार त्या शरीराची रचना होते. म्हणूनच काही मुले जन्मताच आंधळे, बहिरे, पांगळे, मंदबुद्धी ….. जन्माला येतात. त्यापाठीमागे काही कारणे बनतात परंतु आत्म्याचे कर्म काम करतात हे मात्र गूढ सत्य आहे. त्या आत्म्याने गर्भामध्ये प्रवेश केल्यानंतर आईला सुद्धा स्वतःच्या विचारांवर, मनोदशेवर (mood), जेवणावर …… लक्ष्य द्यावे लागते. विचारांची ऊर्जा सतत त्या बाळापर्यंत पोहोचत असते. जर ती कोणाविषयी नकारात्मक असेल तर त्या बाळामध्ये सुद्धा त्या व्यक्तीबद्दल तसेच विचार निर्माण होतात. बाळ जन्माला येण्याच्या आधीच गर्भामध्ये बसून बाहेरचे वातावरण, होणारी चर्चा ह्या सर्वांना अनुभवत असतो. म्हणूनच प्रत्येक संबंधांप्रति त्याच्यामध्ये जिव्हाळा, आपुलकी, प्रेम निर्माण करण्याची हीच वेळ आहे. त्याचबरोबर पूर्वजन्माचे कोणतेही संस्कार असो जर नियमित काही चांगले विचार त्या बाळापर्यंत पोहोचवले तर त्याला समजण्याची क्षमता ही त्यावेळी त्या आत्म्यामध्ये असते.
आज parenting हा सर्वात मोठा जॉब आहे. सर्व पालकांची ही तक्रार आहे की मुलं ऐकत नाहीत, अभ्यास करत नाहीत, खूप तुफानी आहेत….. मला जर माझं बाळ गुणी हवं असेल तर त्याला रोज ‘ तू शांत आहेस … गुणी आहेस …. माझी प्रत्येक गोष्ट तू ऐकत आहेस …… मी जे तुला सांगेन ते सर्व काही तू करत आहेस……..’ असे विचार त्याला रोज देण्याची आवश्यकता आहे.
कधी-कधी असे ही जाणवते की आईचा जो मनपसंद पदार्थ आहे पण त्या दिवसांमध्ये नावडता पदार्थ खाण्याची इच्छा वारंवार होते म्हणजेच त्या बाळाची अर्थात त्या आत्म्याची ती पूर्वजन्माची आवड असेल म्हणूनच ते खाण्याची जबरदस्त इच्छा होते. कारण आपला स्वभाव आणि येणाऱ्या बाळाचा स्वभाव वेगळा असू शकतो. आपल्या घरामध्ये येणारा हा नवीन पाहुणा आपल्या वातावरणामध्ये ढळण्यासाठी विचारांची सकारात्मक ऊर्जा वेळोवेळी त्यांच्यापर्यंत पोहोचवावी. जो दृष्टिकोन घेऊन आपण जगतो त्या दृष्टिकोनानेच ते बाळ ही जीवनाला बघू लागते. भले कितीही दुःख पुनर्जन्मामध्ये त्याने सोसले असतील पण आपण त्याची खूप देखभाल करणार आहोत, खूप प्रेम त्याला आपण देणार आहोत अशी निश्चिन्तता त्याला करून द्यावी जेणेकरून त्याची मानसिक आणि शारीरिक वाढ होण्यास मदत मिळेल.
शारीरिक पोषणाबरोबर मानसिक पोषणावर ही ध्यान असावे. आपली मानसिक स्थिति त्या बाळाच्या संपूर्ण जीवनावर effect करते. आपण खुश तर आपले बाळ ही खुश राहिलं हे लक्षात ठेवावे. एक आत्मा नव्याने जीवन सुरु करण्यासाठी माझ्याकडे जन्म घेत आहे. सर्व प्रथम त्याचा प्रेमाने स्वीकार करावा. मुलगा असो वा मुलगी मला पसंद आहे. ही विचारांची ऊब मिळत राहिली तर जन्म ही स्वाभाविक आणि सहज होईल. गर्भसंस्कार म्हणजेच बीजारोपण. शक्तिशाली, प्रेमळ, सकारात्मक विचारांचे खतपाणी त्या आत्म्याला देण्याची वेळ. ह्या कार्याला मनापासून स्नेहाने पार पाडा.

Continue Reading

जीवन को मूल्यवान बनाये

वर्त्तमान समय को हम कलियुग कहते है, जहा भ्रष्टाचार, अत्याचार, दुराचार…. दिखाई देता है| ऐसे समय पर कोई हमें सत्यता, सहनशीलता, ईमानदारी का पाठ पढाये तो हम उसे कहते है, ‘भाई,ये कलियुग है, यहाँ जीना है तो झूठ तो बोल्नाही पड़ेगा, आवाज उठानाही पड़ेगा, विरोध करना ही पड़ेगा…. ‘अर्थात यहा पर शान्ति, अहिंसा की बाते सिर्फ किताबो में ही बंद करके रखनी पड़ेगी| हम महात्मा गांधी, सरदार वल्लभभाई पटेल…. ऐसे कईयोँ के जीवन की बाते सुनते है, सुनते है लेकिन वाही बाते अपने जीवन में लानी है तो वहा कतराते है| क्या हम मूल्यों के साथ जी सकते है? ‘सत्यमेव जयते’ के नारे लगाये जाते है लेकिन सत्यता की रह पर चलना आज हमें मुश्किल लगता है| कई पोराणिक कथाओ में ‘सत्य की विजय’ होते हुए दिखाते है लेकिन व्यावहारिक जीवन में उसका अनुभव करने में कदम पीछे हट जाते है| क्यों हमें ये रह मुश्किल लगती है|
जैसे पुराने ज़माने के लोग तन-मन से मजबूत हुआ करते थे| उनके जीवन की कुछ धारणाए होती थी| भले गरीबी में दिन बिताते थे लेकिन किसी की रोटी छिनकर खाना पसंद नहीं करते थे| मेहनत करेंगे लेकिन रिश्वतखोरी नहीं करेंगे ऐसी कई बाते उनमे देखि जाती थी| अभी समय के साथ बहुत कुछ बदल गया| अब हर जगह, हर क्षेत्र में झूठ-कपट दिखाए देता है|और उस रस्ते पर चलनेवालो के पास नाम, मान, शान देखकर कईयोंको लगता है की यही सही तरीका है|लेकिन गलत रास्तो से कमाया हुआ कुछ भी ज्यादा समय सुख नहीं दे सकता| गलत कर्म करने में देरी नहीं लगती पर उसका फल,परिणाम बड़ा भयानक होता है| हम कर्म सिद्धान्त को भली -भाति जानते है| मगर इतने बेपरवाह हुए है की भ्रष्ट कर्म करके अन्दर सोच लेते है ‘जो होगा सो देखा जायेगा’|धैर्यता की कमी होने के कारण सबकुछ instant चाहिए| जैसे आजकल हमारा जीवन इतना तेजगति से दोड़ रहा है की कईयोंको भोजन बनाने के लिए भी फुर्सत नहीं इसलिए पदार्थो में भी instant जो बन सकता है वैसे पदार्थ खाना पसंद करते है| शरीर के लिए वह नुक्संकारक भी क्यों न हो लेकिन ‘समय कहा है?’ ऐसा बहाना बना लेते है| यह बात सिर्फ पदार्थो में नहीं लेकिन हर जगह करते है| पैसा कमाना है, उची पोजीशन पर जाना है,यहाँ तक की फल भी पेडपर जल्दी आ जाये उसके लिए भी क्या क्या करते है| हम सभी इसके अनुभवी है की फल को जल्दी पकाने के लिए, गे दूध ज्यादा दे उसके लिए भी मनुष्य गलत कर्म कर रहा है|क्या ऐसी चीजे खाकर हमें लाभ हो सकता है|
कभी सोचकर देखे की हमें जीवन में क्या चाहिए? धन, महल, गाड़ी, पद… ये सबकुछ हम कुछ भी करके हासिल कर लेंगे परन्तु रास्ता कोनसा अपनाया है, उस आधार पर ख़ुशी, सुख, सुगुण, शांति मिलेगी| अगर हमने किसी को धोखा देकर या नुकसान करके कुछ पाया है तो भले हमारे कृत्य किसीको पता भी न चले लेकिन अन्दर ही अन्दर वो चीज हमें सुगुण की नींद लेने नहीं देगी| शांति से जी नहीं सकते| मन लो हमने अपना थोडासा नुकसान करके किसीको सुख दिया होगा, किसीका भला किया होगा तो वह बात हमें आतंरिक ख़ुशी का एहसास कराएगी|कहते भी है ” किसीका भला करो तो तुम्हे लाभ होगा, किसीपर दया करो तो वह तुम्हे जिंदगी भर याद करेंगे ”
भारत देश महँ आत्मओंकी कर्मभूमि मणि जाती है| भारत माता ने गांधीजी, सुभाषचन्द्र बोस, विवेकानंद, शिवाजी महाराज… ऐसे कई सुपुत्रों को जन्म दिया| जिनके जीवन से श्रेष्ठ मुल्योंका ( गुणोंका ) दर्शन होता है|यही भूमि देवभूमि भी है श्रीकृष्ण, श्रीराम, श्री गणेश…. जिनके श्रेष्ठ चरित्र का गायन- पूजन किया जाता है| संत तुकाराम, नामदेव, ज्ञानेश्वर, रामकृष्ण परमहंस जैसी हस्तिय होकर गयी जिन्होंने अपने जीवन में कई कास्ट सहन करके भी अपने सिधान्तो को नहीं छोड़ा| यह सभी हमारे जैसे ही मनुष्य थे लेकिन ‘सादा जीवन उच्च विचार’ के धनि थे| आज उनकी प्रतिमाये राखी जाती है न की रावण, कंस, हिटलर की| आखिर अंत में जीवन का स्तर हमारी जीवन की धारणाओं से ही मापा जायेगा| हर एक इन्सान को भगवन की अदालत में अपने कर्मो का हिसाब देना पड़ेगा| कितना धन, महल, गाड़िया, पद… प्राप्त किया, उसका कोई महत्त्व नहीं लेकिन अच्छे कर्मों का खाता कितना जमा किया उसका हिसाब होगा|
हे मानव, अपनी जीवन की इस यात्रा को देख, हम भी कही इस अँधेरे में तो नहीं की किसीको क्या पता चलता है, कोण देखता है,? कोई हमें न भी देखे लेकिन हमारी ही अंतरात्मा गवाही देगी की क्या हमने किया है? अच्छाई की रह पर हजारो काटे होंगे लेकिन जीवन गुणों से महक जायेगा और बुराई के रस्ते पर काटे न भी हो लेकिन एक न एक दिन वह सूली पर चढ़ाएगा|इसलिए जीवन में गुणों को अपनाकर अपने आपको मूल्यवान बनाये|मूल्य ( value) से ही मूल्यवान ( valueable ) बन जायेंगे |

Continue Reading
1 2 3 11