वंदे मातरम ( MOTHER’S DAY SPECIAL)

जीवन मे बहुत सारे रिश्ते मिले लेकिन सबसे नजदिक का कोई है तो वो है मा| कितने भी बडे हो जाये लेकिन उसकी गोदी मे समाने का सुख कुछ और ही है| लेकिन ऐसे निःस्वार्थ प्यार के कई रूप मा बनकर हमारी पालना करते है , आज ऊन सभी रुपों को दिल से वंदन|

Continue Reading

सरलता की मूर्ती हनुमान

 

रामायण मे अनेक विशेष अभिव्यक्ति मे से एक है हनुमानजी. हर मंगलवार और शनिवार को हिंदू जन संकटमोचन कहकर ऊनकी बहुत श्रद्धा से पूजा अर्चना करते है| हनुमान जी जिनका अनोखा रूप और अनोखी जन्म कहानी हम सूनते आये है| सिंदूरी रंग का रूप, वानर रूप मे दिखाया हुआ चेहरा और अनेक विशेषताओ से भरे हुए ऐसे हनुमान जी को हृदय से कोटी कोटी नमन| अंधविश्वास और धार्मिक आस्था के बीच एक पतली रेखा होती है| रामचरीत मानस मे तुलसीदासजी ने जनसामान्यो को समझाने के उद्देश्य से ही हनुमान की एक व्यक्ति रूप मे वर्णन किया है और उन्हे अपना गुरु का दर्जा दिया है|

हनुमानजी माता अंजनी और पिता केसरी के पुत्र थे| अंजनी अर्थात आंख और पिता केसरी अर्थात सिंह के समान अभूतपूर्व साहस और अभय की भावना| मनुष्य मे अच्छाई और बुराई आखों से प्रवेश होती है| ये दैहिक आंखे नही लेकिन मन की आंखे| हनुमानजी का जन्म विशुद्ध चिंतन व सिंह के समान अभय व्यक्तिद्वारा ही संभव है| हनुमानजी के नाम मे ही ऊनके गुणो की पहचान है| कहते है ना ‘जैसा नाम वैसा काम’| हनु का अर्थ है ग्रीवा, चेहरे के नीचेवाला भाग अर्थात ठोडी, मान का अर्थ है गरिमा, बढाई, सम्मान| इसप्रकार हनुमान का मतलब है ऐसा व्यक्ति जिसने  अपने मान सन्मान को अपनी ठोडी के नीचे रखा है, अर्थात जीत लिया है| जिसने अपने मान सन्मान को जीत लिया है, उसके प्रभाव से मुक्त हो गया है वही हनुमान हो सकते है| हनुमान का दूसरा नाम बालाजी भी है जिसका तात्पर्य है बालक| हमारे ग्रंथो मे हनुमान जी बालक की तरह दिखाए है| बालक की तरह निष्कलुष ह्रदयवाला व्यक्ति सन्मान पाने की लालसा इससे मुक्त रह सकता है| सही अर्थ्ओ मे ब्रह्मचर्य का पालन कर सकता है| श्रीराम जी के दरबार मे भी उन्हे हमेशा सबसे नीचे भूमी पर, सेवक के रूप मे हाथ जोडे बैठे हुए दिखाया जाता है|

लेकिन कई बार ये सवाल उठता है की ऐसे महान चरित्र को वानर की तरह क्यो चित्रित किया गया है? ऐसा प्रश्न आपके मन मे भी जरूर उठता होगा| कहा ऐसा महान व्यक्तित्व और कहा वानर रूप, जो एक निकृष्ट जानवर माना जाता है| वास्तव मे वानर प्रतीक है मनुष्य के अविवेकी मन का| हमारा मन भी वानर के समान सदा भटकता रहता है, अत्यंत चलायमान होता है| और मन का नियंत्रण बहुत कठीण कार्य है| हनुमान पवन पुत्र है अर्थात पवन से भी तेज चलनेवाले इस मन के वे पुत्र है| अब बताईये एक तो वानर की उपमा और दुसरी पवन की, दोनो भी अत्यंत चंचल| उनको वानराधीश कहने का तात्पर्य यही है की वे मन रूपी वानर का अधिपति है, स्वामी है| ऊनका अपनी चंचल इंद्रियो पर नियंत्रण है| केवल मन का स्वामी ही रामरूपी ईश्वर का सर्वोत्तम भक्त हो सकता है और धर्म के कार्यो मे निष्काम भाव से भाग ले सकता है|

यह तात्पर्य है उस रमण करनेवाले तत्व से जो हर जगह समानरुप से व्याप्त है| दशरथ नंदन राम तो उसे व्यक्त करने के प्रतीक मात्र है| निष्कामता हर गुणो की जननी है| हनुमान निष्काम गुण की प्रतिमूर्ती है इसलिए वे कहते है ‘राम काज किये बिन मोह कहा विश्राम’| वे पुरी तरह से राम के प्रति समर्पित है बिना  किसी आश के| इसलिए बहुत ही सुंदर चित्र दिखाते है की हनुमान जी के ह्रदय को चीर के देखे तो उसमे भी राम ही बसे है| असीम शक्तीओ से संपन्न होते हुए भी आज्ञाकारी और नम्र स्वभाव से पहचाने जानेवाले हनुमानजी की विशेषताओ का सिर्फ हम वर्णन ना करे लेकिन ऊनके जैसे बनने की चाहना भी रखे| क्योकि आज हम बडे चाव से रामायण सूनते देखते है लेकिन उनसे अच्छी बाते धारण नही कर पाते| हनुमान जयंती के दिन सिर्फ सूनने का मजा लेने के बजाय ऊनके जैसा बनने का भी लक्ष रखे| जो रिश्ते हमने बनाए है ऊनमे वफदार, प्रभू प्रीती मे समर्पित वृत्ती, समस्याओ का सामना करते वक्त साहस .. .. ऐसे कई गुण व्यावहारिक जीवन मे अपनाने का प्रण करे यही सच्चे अर्थ से हनुमान जयंती मनाना होगा|

Continue Reading

विचारांची किमया

आपले जीवन एक प्रयोगशाळा आहे. रोज नव नवीन अनुभव घेण्यासाठी विचारांची दिशा बदलून पहावी. कारण जसे विचार तसे जीवन हे समीकरण आहे. त्याचा वापर वेगवेगळ्या पद्धतीने करावा लागेल तरच खरी मजा आहे. शालेय जीवनामध्ये एखादे कठिण समीकरण सोडवले की प्रचंड आनंद व्हायचा. जीवनाच ही तसेच आहे. एखाद्या किचकट परिस्थिती तून खूप कमी वेळात बाहेर पडले की हायसे वाटते. पण ही किमया काय आहे हे जाणून घेऊ या.

बाह्यजगामध्ये निर्माण होणाऱ्या प्रत्येक वस्तूची निर्मिती पहिली अंतर्जगामध्ये होते अर्थातच विचारांमध्ये त्याची निर्मिती होते. वारंवार एकाच प्रकारचे संकल्प मनात चालत असतील तर ते वास्तवात यायला वेळ लागत नाही. मग ते सकारात्मक असो किंवा नकारात्मक. कधी-कधी आपण बोलून जातो की ‘ ज्या गोष्टीची मला भीती होती तेच घडलं.’ पण हे लक्षात असू द्या कोणती ही गोष्ट योगायोगाने वा अचानक होत नाही. आपल्या अंतर्मनामध्ये त्या घटनेचे निर्माण आपण कधीतरी केले होते, तेच वास्तवात आले आहे. म्हणून निरर्थक किंवा वाईट गोष्टींचे चित्र मनात रंगवू नये.  कारण आपल्या अंतर्मनाला ‘नाही’ ह्या शब्दाची भाषा समजत नाही. आपण ज्या गोष्टीवर जोर देतो ते वास्तवात येते.

आज आपण वर्तमानपत्राद्वारे, टेलिव्हिजनद्वारे किंवा सभोवताली अनेक घटना होताना ऐकतो, बघतो. दुसऱ्यावर ओढवलेला प्रसंग माझ्या जीवनात तर येणार नाही ना? याची भीती नेहमीच आपल्याला असते. अश्या प्रसंगाचे चिंतन आपण जर वारंवार करत असू तर ते प्रसंग आपल्या जीवनात ही घडू शकतात कारण विचारांच्या माध्यमाने आपण त्या व्यक्तींना, घटनांना आपल्या जीवनात निमंत्रण देत असतो. जसे आपल्या जिवलग मित्र-संबंधीला जर एखादा आजार झाला असेल व आपण मनामध्ये सतत विचार करत असू की हा आजार मला तर नाही ना होणार …… काही वर्षानंतर तो आजार आपल्याला जडलेला आपण अनुभवू शकतो.

समजा काही कारणास्तव आज ऑफीसला जायला उशीर झाला आहे, घरातून निघताना मनात विचार येत असतील की आज तर ट्रेन सुटणार,  ऑफिसमध्ये पोहोचायला उशीर होणार,  बॉसचा ओरडा खावा लागणार ……..  असे नकारात्मक विचार सतत येत असतील तर तेच साकार होताना आढळतील. कारण विचारांमार्फत आपण आपल्या भविष्यातील घटनांना आकर्षित करतो. हेच विचार सकारात्मकतेकडे वळवले तर त्या घटनांना सुद्धा आकर्षित करू शकतो.

आपल्या जीवनात मिळालेले संबंधी, शरीर, धन ह्या सर्वांना आपण विचाराद्वारे रूप देत असतो. अजाणतेपणाने केलेला व्यर्थ संकल्प ही साकार रूप धारण करू शकतो याची काळजी घ्यावी. ‘ का कोणास ठाऊक नेहमी माझ्याच बरोबर असे का होते,  मलाच अशी लोकं का भेटतात ……’ अशा विचारांना थोडा आळा घालून मनाला प्रशिक्षित करा. रोज सकारात्मक सूचना स्वतःला द्या की  ‘ आजचा दिवस माझा खूप उत्साहाने, सफलतेने भरलेला आहे. माझे प्रियजन मला भेटणार आहेत. माझे प्रत्येक कार्य कुशल आणि सफल होत आहे. जीवनाचे संपूर्ण सुख मला मिळत आहे. माझे शरीर, संबंध, योजना सर्व काही माझ्या इच्छेनुसार घडत आहेत. मी खूप सुखी, आनंदी आहे.’ अश्याप्रकाराचे विचार रोज सकाळी निर्माण केले तर त्याचा प्रभाव दिवसभरात आपण बघू शकतो.

आपले विचार आपल्या जीवनाचे चालक आहेत. ते ज्या दिशेने घेऊन जातील त्या अनुसार आपले जीवन घडत जाईल. ह्या संकल्पांच्या नियमांना ध्यानी ठेवूनच आपण त्याची रचना करावी. जसे भविष्याचे सुंदर स्वप्न मनामध्ये रंगवाल, रोज त्या स्वप्नांना साकार होताना अनुभव कराल तसंतसे ते वास्तविकतेमध्ये होताना जाणवेल. कधी-कधी मस्करीमध्ये पण आपण बोलून जायचे ‘ सोचने में क्या जाता है ?’  खरंच स्वतःबद्दल छान-छान विचार करायला काय जाते ? कल्पनाशक्ती प्रबळ बनवा.

जे आपल्या कल्पनेमध्ये उतरू शकत नाही ते वास्तविकतेमध्ये कसे होईल ? म्हणूनच असंभव कार्य संभव करण्यासाठी पहिले ते कल्पनेमध्ये अनेकदा होताना बघितले तर ते प्रत्यक्ष कसे व्हावे हा विचार आपल्याला करण्याची गरज नाही.  संकल्पांची शक्ती ते असंभव कार्य होण्यासाठी सर्व गोष्टींची सुरेल मांडणी करून आपल्या पर्यंत पोहोचवण्याचे कार्य करील. फक्त आपण संकल्पांची पकड सोडता कामा नये.

आपले संकल्प आपल्या जीवनाचा सर्वात मोठा हिस्सा आहेत. अंतर्मनाने ज्या गोष्टींना सत्य समजले त्या गोष्टी आपल्या निकट भविष्यामध्ये साकार होतील. ह्या संकल्पाद्वारे आपले शरीर, संबंध, घटना ……. ह्या सर्वांचे रूप आपण बदलू शकतो. पण थोडेसे धैर्य ठेवावे. कारण संकल्प एक बीज आहे त्याला फळीभूत व्हायला वेळ हा लागतो. सतत दृढतेचे पाणी देत राहिले तर ह्या विचारांची किमया काय आहे ते स्वतःच अनुभव कराल.

Continue Reading
1 2 3 9