रक्षाबंधन

भारत एक असा देश आहे की ज्यामध्ये अनेक सण, उत्सव, जयंती ….  साजरे केले जातात.  प्रत्येक सणापाठीमागे काही पौराणिक कथा आणि त्यांचे आध्यात्मिक रहस्य ही आहेत.  जन्माष्टमी, रामनवमी, दसरा, बुद्ध जयंती, महावीर जयंती, दीपावली ….  प्रत्येक सण हा महान आत्म्यांच्या कर्तृत्वाचे तसेच विजयाचे प्रतीक आहे.  परंतु रक्षाबंधन हा एक असा सण आहे की ज्याचा कोणता इतिहास नाही.  तरी सुद्धा वर्षोनवर्ष हा सण साजरा केला जातो.  ह्या सणामध्ये कोणता ही आवाज नाही, धूम-धडाका नाही.  किती शांतीने परंतु उमंग-उत्साहाने हा सण साजरा केला जातो.

खरंतर हा सण पवित्र सण आहे ज्यामध्ये धर्माचे, नात्याचे कोणते ही बंधन नाही.  रजपूत घराण्याची राणी कर्णावती हिने मुगल सम्राट हुमाँयू याला राखी पाठवली आणि त्याने आपले सर्वस्व पणाला लावून तिची रक्षा केली.  इंद्रायणीने इंद्रला, हे रक्षासूत्र बांधले, त्यामुळे त्याची रक्षा झाली.  ह्यांचा संबंध पती-पत्नीचा होता.  तसेच अभिमन्यू जेव्हा युद्धाच्या मैदानावर जात होता तेव्हा कुंतीने त्याला राखी बांधली.  जेव्हा हे रक्षा सूत्र तुटले तेव्हा त्याचा वध झाला.  अश्या अनेक कथा सांगितल्या जातात.  आज बहीण भावाला राखी बांधून आठवण देते की तुला माझी रक्षा करायची आहे.  पण खरंच रक्षाची  आवश्यकता फक्त बहिणींनाच आहे का ?  आणि फक्त भाऊच रक्षा करू शकतो कोणी दुसरा का नाही ?  कंस आणि देवकी ह्यांचा संबंध भाऊ-बहिणीचा असून ही रक्षकाच्या ऐवजी भक्षकचे रूप आपण बघतो.

कोणत्या ही नात्यामध्ये व्यक्तीला बंधन आवडत नाही.  पण रक्षाबंधनाची राखी बांधायला मात्र सगळे प्रेमाने तयार होतात.  हिंदू धर्मामध्ये घरी ब्राह्मण येऊन यजमानांना राखी बांधून जायचे.  ही राखी पवित्रतेचे प्रतीक मानले जाते.  ‘ रक्षाबंधन ’ ला विषतोडक पर्व किंवा पुण्यप्रदायक पर्व असे ही म्हटले जाते.  ह्याचा अर्थ असा की ह्या सणाचा संबंध पुण्यात्मा बनण्याशी आहे.  राखी ही फक्त नायलॉन किंवा रेशमी धाग्यांची नाही परंतु पवित्र संबंधांच्या धाग्यामध्ये एक-दुसऱ्याला बांधणारी आहे.

ह्या दिवशी तिलक लावणे, आरती ओवाळणे आणि तोंड गोड करणे …..  अश्या काही गोष्टी केल्या जातात.  तिलक हा आत्मस्मृतीचे प्रतीक आहे.  शरीरामध्ये सर्वात महत्वाचे स्थान म्हणजे आपले ललाट.  दोन भुवयांच्या मध्ये हा टिका लावला जातो.  शरीराला चालवणारी चेतना ही हायपोथॅलॅमस आणि पिट्युटरी ग्लॅन्ड ह्यांच्या मध्यभागी राहते.  त्यामुळे इथे तिलक लावण्याची प्रथा आहे.  आत्मा अजर, अमर, अविनाशी आहे.  तसेच सर्वांना समभाव आणि सन्मानाच्या दृष्टीने बघितले तर आपापसात प्रेम आणि जिव्हाळा नेहमी राहील ह्याची जाणीव करून देणारा हा तिलक.  आरती ओवाळणे हे विजयाचे प्रतीक आहे तर तोंड गोड करणे हे मधुरतेचे प्रतीक आहे.  फक्त गोड खाणे महत्वाचे नाही परंतु मुखाद्वारे गोड शब्दांचा वापर करणे जरूरीचे आहे.  ज्याने आपले संबंध नेहमीच सुमधुर राहावे हा त्यापाठीमागचा उद्देश्य आहे.  ह्या गोड संबंधांना आपण वाईट वृत्तींवर  विजय मिळवू शकतो.

 

परंतु ह्या कलयुगी दूषित वातावरणामध्ये मनोविकारांवर विजय मिळविणे थोडे कठीणचं नाही का ?  आज संबंध कोणता ही असो परंतु सगळ्यांची दैहिक दृष्टी वाढत चालली आहे.  ह्या दृष्टीला पवित्र बनवणारा हा दिवस.  समाजामध्ये नारीचे स्थान सन्माननीय आणि श्रेष्ठ दृष्टिकोन जर वाढत गेला तर नक्कीच स्वर्ग इथे बसू शकेल. ‘यत्र नार्यस्त्र पूजन्तो  तत्र रमन्त देवता ’ हे वचन सत्य होऊ शकतील.

दुसरी महत्वाची गोष्ट अशी की आज कोणी मनुष्य कोणाची रक्षा करू शकत नाही.  आपली रक्षा आपले कर्म आणि ईश्वर हेच करू शकतात.  पुण्य कर्मांची पुंजी जितकी आपल्याकडे जमा असेल तितके परिस्थितींना सामोरी जाण्यासाठी मदत मिळते.  त्याच बरोबर प्रभुस्मृतींनी पदोपदी आपली रक्षा होते.  ईश्वराला प्रेमाने, श्रद्धाभावनेने आठवण केले तर तो रक्षा करण्यासाठी धावत येतो अशी फक्त मान्यताच नाही परंतु आपण अनुभव ही केले असतील.  राखीच्या धाग्यांना जसे बांधले जाते तसेच आपण ह्या  राखीबरोबर आपल्या मन-बुद्धीच्या धाग्यांना ईश्वराबरोबर घट्ट बांधू या.  विषय-विकारांना भस्म करून मनाला पवित्र करू या कारण आपल्या दुःखाचे कारण फक्त आपली दूषित विचारधारा आहे.  म्हणूनच रक्षाबंधनाच्या निमित्ताने पवित्र विचारांचा प्रवाह सदैव ह्या मनामध्ये वाहू दे, निर्मल मनाने सर्व संबंध, कार्य ……. श्रेष्ठ बनवण्याचा शुभ संकल्प आपण करू या.

You may also like

18 Comments